Gelirin büyük kısmı barınmaya gitti
Türkiye İstatistik Kurumunun açıkladığı 2025 yılı Hanehalkı Bütçe Araştırması, vatandaşların harcama kalıplarında barınma maliyetlerinin belirleyici olmaya devam ettiğini ortaya koydu. Verilere göre hanehalklarının tüketim harcamalarında en yüksek payı yüzde 29,3 ile konut ve kira giderleri aldı.
Konut ve kira harcamalarını yüzde 20,5 ile ulaştırma, yüzde 17,3 ile gıda ve alkolsüz içecek harcamaları izledi. En düşük paya sahip harcama kalemleri ise yüzde 0,8 ile sigorta ve finansal hizmetler, yüzde 1,8 ile eğitim ve yüzde 2,2 ile sağlık oldu.
Düşük gelirli hanelerde yük daha ağır
Araştırma, gelir seviyeleri arasındaki harcama farklılıklarını da gözler önüne serdi. En düşük gelir grubundaki haneler bütçelerinin yüzde 38,7’sini konut ve kiraya ayırırken, gıda harcamalarının payı yüzde 29,2’ye ulaştı. Bu grupta ulaştırma harcamalarının payı yalnızca yüzde 8,6 olarak gerçekleşti.
En yüksek gelir grubunda ise ulaştırma harcamalarının bütçedeki payı yüzde 25’e yükseldi. Aynı grupta konut ve kira giderlerinin payı yüzde 25,7, gıda harcamalarının payı ise yüzde 12,4 olarak kaydedildi.
Gelir kaynağı harcama tercihlerini değiştirdi
Temel gelirini maaş, ücret veya yevmiyeden sağlayan haneler harcamalarının yüzde 26,4’ünü konut ve kiraya ayırdı. Bu grupta ulaştırma harcamaları yüzde 21,9, gıda harcamaları ise yüzde 16 seviyesinde gerçekleşti.
Girişimcilik faaliyetlerinden gelir elde eden hanelerde ise ulaştırma harcamaları yüzde 25,9 ile ilk sıraya yaklaşırken, konut ve kira harcamalarının payı yüzde 25,5 olarak ölçüldü.
Tek yaşayanların kira yükü arttı
Hane büyüklüğüne göre yapılan değerlendirmede, tek kişilik hanelerde konut ve kira giderlerinin toplam harcamalar içindeki payı yüzde 41’e çıktı. Böylece yalnız yaşayanların bütçesinde barınma maliyetlerinin çok daha büyük bir yük oluşturduğu görüldü.
Altı ve daha fazla kişinin yaşadığı hanelerde ise gıda harcamalarının payı yüzde 23,7’ye yükselirken, konut ve kira harcamalarının payı yüzde 24,4 seviyesinde kaldı.
En çok meyve, sebze ve ekmek israf edildi
Araştırma sonuçları gıda israfına ilişkin dikkat çekici veriler de ortaya koydu. Hanelerde en fazla israf edilen ürün grubu yüzde 39,7 ile taze meyve ve sebzeler oldu. Bu grubu yüzde 32,5 ile ekmek, yüzde 15,1 ile süt ve süt ürünleri takip etti.
Editörün Yorumu
Veriler, yüksek enflasyon ve artan yaşam maliyetleri karşısında özellikle dar gelirli kesimlerin bütçesinde barınma giderlerinin baskın hale geldiğini gösteriyor. Düşük gelir grubunda konut ve gıdanın toplam harcamalar içindeki payının yaklaşık yüzde 68’e ulaşması, birçok hanenin temel ihtiyaçlar dışındaki harcamalara ayırabilecek alanının giderek daraldığına işaret ediyor. Ulaştırma, eğitim ve kültürel faaliyetler gibi kalemlerdeki düşük paylar da gelir dağılımındaki bozulmanın günlük yaşam tercihleri üzerindeki etkisini ortaya koyuyor.
