ABD’de raflar yeniden zamlandı
Boston Herald’ın aktardığına göre, İran savaşı sonrası yükselen petrol ve dizel maliyetleri ABD’de market fiyatlarını yeniden yukarı çekti. Et, sebze, kahve ve domates başta olmak üzere birçok temel üründe sert fiyat artışları görülürken, uzmanlar enerji krizinin etkisinin önümüzdeki aylarda raflara daha güçlü yansıyabileceği uyarısında bulundu.
ABD’de süpermarket ürünlerinde yıllık fiyat artışı son yılların en hızlı seviyelerine ulaşırken, yakıt maliyetlerindeki yükseliş, kurak hava koşulları ve küresel ticaret aksaklıkları gıda sistemindeki baskıyı artırdı. Nisan ayında evde tüketilen gıda ürünlerinin maliyeti geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 2,9 yükselirken, restoran harcamalarının da dahil olduğu genel gıda fiyatlarındaki artış yüzde 3,2 oldu.
Enerji maliyetleri belirleyici oldu
Son açıklanan Tüketici Fiyat Endeksi verilerine göre özellikle üretimi, soğutulması ve taşınması yüksek maliyet gerektiren ürünlerde market enflasyonu hızlandı. İran savaşı nedeniyle Hürmüz Boğazı’nda yaşanan sevkiyat aksaklıklarının ardından dizel fiyatlarının geçen yıla göre yüzde 61 yükselmesi, tarım ve lojistik maliyetlerini doğrudan etkiledi.
Dizel fiyatlarındaki artış; traktörlerden balıkçı teknelerine, gıda işleme ekipmanlarından taşımacılık yapan kamyonlara kadar geniş bir üretim zincirinde maliyet baskısını artırdı. Küçük ölçekli market işletmecisi Raymond Campise, bağımsız marketlerin düşük kar marjıyla çalıştığını belirterek küçük maliyet artışlarının bile büyük fiyat baskısı yarattığını söyledi.
Taze ürünlerde dikkat çeken artış
Özellikle taze ve soğuk zincir ürünlerinde fiyat artışları öne çıktı. Taze meyve ve sebze fiyatları yıllık bazda yüzde 6,5 yükselirken, et fiyatlarındaki artış yüzde 8,8 olarak kaydedildi.
Sığır eti fiyatları yüzde 15 artarken, kuraklık ve küresel arz sorunlarının etkisiyle kahve fiyatları yüzde 18,5 yükseldi. Domates fiyatlarında ise geçen yıl Meksika ithalatına getirilen yüzde 17’lik gümrük tarifesinin etkisiyle yüzde 40’lık artış görüldü.
Zam baskısının sürmesi bekleniyor
Uzmanlar, enerji maliyetlerindeki son yükselişin market raflarına henüz tam olarak yansımadığına dikkat çekiyor. Gıda üretimi, paketleme, soğutma ve taşımacılık maliyetlerinin tüketici fiyatlarına yansımasının genellikle 3 ila 6 ay sürdüğü belirtilirken, önümüzdeki dönemde yeni fiyat artışlarının görülebileceği ifade ediliyor.
Analistler ayrıca küresel gübre sevkiyatının yaklaşık yüzde 30’unun Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleştiğini hatırlatarak, bölgedeki gerilimin sürmesi halinde gübre maliyetlerinin de yükselebileceği ve bunun gelecek yıl gıda fiyatlarını daha da artırabileceği uyarısında bulundu.
ABD’nin batı bölgelerinde etkili olan kurak hava koşullarının sığır eti fiyatlarını yukarı taşıdığı, iklim kaynaklı tarımsal baskının ise kahve gibi emtialarda fiyat sıçramalarını hızlandırdığı belirtildi.
Bazı ürünlerde geri çekilme görüldü
Öte yandan tüm ürünlerde yükseliş yaşanmadı. Süt ve tavuk fiyatlarında sınırlı düşüş görülürken, tereyağı fiyatları yüzde 5,8 geriledi. Kuş gribi sonrası kümes hayvanı üretimindeki toparlanmanın etkisiyle yumurta fiyatlarında ise yüzde 39 düşüş kaydedildi.
Buna rağmen uzmanlar, genel eğilimin yukarı yönlü olduğunu ve artan enerji maliyetlerinin önümüzdeki dönemde tüketici üzerindeki baskıyı artırabileceğini değerlendiriyor.
