Süreç öncesinde “tam güvensizlik” mesajı
İran ile ABD arasında uzun süredir beklenen kritik müzakereler Pakistan’ın başkenti İslamabad’da başlarken, görüşmeler öncesinde yapılan açıklamalar sürecin oldukça gergin geçeceğine işaret etti. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Washington’a yönelik güven sorununun sürdüğünü belirterek, “Tam bir güvensizlik ortamında müzakerelere giriyoruz” ifadesini kullandı.
Arakçi, ABD’nin geçmişte verdiği taahhütleri yerine getirmediğini savunarak, diplomatik sürecin kırılgan bir zeminde başladığını vurguladı.
Meclis’ten de benzer çıkış: güven krizi vurgusu
İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf da daha önce yaptığı değerlendirmelerde, ABD ile yürütülen müzakere süreçlerinin sonuçsuz kaldığını hatırlattı. Kalibaf, İran’ın iyi niyetli adımlarına rağmen farklı cephelerden baskı ve saldırılarla karşı karşıya kaldığını ifade ederek güven krizine dikkat çekti.
Bölgesel başlıklar ve ön şartlar masada
Tahran yönetimi, müzakerelerin ilerlemesi için Lübnan’da ateşkes sağlanmasını önemli bir ön şart olarak gündeme taşıdı. Bu başlık, görüşmelerin en kritik unsurlarından biri olarak öne çıkıyor.
Masada ABD’nin 15 maddelik teklif paketi ile İran’ın 10 maddelik karşı planı bulunuyor. Washington’un özellikle uranyum zenginleştirme faaliyetleri ve Hürmüz Boğazı’na ilişkin güvenlik düzenlemelerine odaklandığı, İran’ın ise yaptırımların tamamen kaldırılması ve bölgesel askeri faaliyetlerin sonlandırılmasını talep ettiği belirtiliyor.
Hürmüz, yaptırımlar ve güvenlik denkleminde sert pazarlık
İran tarafı Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolün kendisinde kalmasını isterken, deniz geçiş güvenliği ve bölgesel istikrar konularını da müzakere gündemine taşıyor. Ayrıca ekonomik yaptırımların tüm boyutlarıyla kaldırılması Tahran’ın en güçlü talepleri arasında yer alıyor.
Bunun yanında İran’ın, ABD’den saldırmazlık garantisi, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı kararlarının sonlandırılması, savaş tazminatı ödenmesi ve bölgede Amerikan askerlerinin çekilmesi gibi geniş kapsamlı talepler de masada bulunuyor.
Görüşmeler 15 güne yayılabilir
İran Ulusal Yüksek Güvenlik Konseyi, müzakerelerin iki haftaya kadar sürebileceğini açıkladı. Bu süre içinde çok sayıda başlıkta yoğun pazarlıkların yapılması bekleniyor.
ABD heyetine Başkan Yardımcısı JD Vance başkanlık ederken, İran tarafını Abbas Arakçi ve Muhammed Bakır Kalibaf temsil ediyor. Bu üst düzey katılım, görüşmelerin stratejik önemini artıran bir unsur olarak değerlendiriliyor.
Sonuç belirsiz, risk yüksek
Uzmanlar, taraflar arasındaki derin güvensizliğin anlaşma ihtimalini zayıflattığını ancak bölgesel risklerin yüksekliği nedeniyle diplomasi kanalının tamamen kopmasının da zor olduğunu belirtiyor. İslamabad’daki görüşmelerin, Orta Doğu dengeleri açısından kritik bir eşik oluşturabileceği ifade ediliyor.
