Avrupa’da gıda enflasyonu riski güçleniyor
Avrupa’da yeni gıda enflasyonu riski güçleniyor
İran savaşının enerji ve lojistik hatlarında yarattığı sarsıntı, tarımın en kritik girdilerinden biri olan gübrede sert fiyat artışını beraberinde getirdi. Hürmüz Boğazı’ndaki fiili kapanma ve bölgedeki üretim- sevkiyat aksamaları sonrası üre başta olmak üzere birçok gübre kaleminde maliyetler hızla yükseldi. Güncel uluslararası piyasa verileri, üre fiyatının savaş öncesine göre yaklaşık yüzde 47 artarak ton başına 700 dolar sınırına dayandığını gösteriyor.
Kritik rota arzı daralttı
Hürmüz Boğazı, yalnız petrol ve sıvılaştırılmış doğalgaz için değil, gübre ve gübre hammaddeleri için de kritik geçiş noktalarından biri olarak öne çıkıyor. Reuters ve diğer uluslararası kaynaklara göre küresel üre ticaretinin yaklaşık üçte biri, ayrıca amonyak, sülfür ve diğer önemli girdilerin büyük bölümü bu hat üzerinden taşınıyor. Sevkiyattaki aksama, küresel arzı daraltırken fiyatların yukarı yönlü sert tepki vermesine yol açtı.
Enerji maliyeti baskıyı artırıyor
Nitrojen bazlı gübre üretiminin temel girdisi olan amonyak, büyük ölçüde doğal gaz maliyetine bağlı. Bölgedeki savaş nedeniyle gaz ve taşıma maliyetlerinin yükselmesi, yalnız ithal gübre fiyatlarını değil, Avrupa’daki üretim maliyetlerini de baskı altına aldı. Yara CEO’su Svein Tore Holsether, gübre sektörünün hem hammadde akışındaki tıkanma hem de enerji fiyat şoku nedeniyle “çifte baskı” yaşadığını belirtiyor.
Çiftçi üretim kararında sıkıştı
Artan maliyetler, çiftçileri üretime devam etmek ile gübre kullanımını kısmak arasında zor bir tercihle karşı karşıya bırakıyor. Reuters’a konuşan üreticiler, ekim sezonuna girilirken hem gübre hem de dizel maliyetlerinin yükseldiğini, bunun da ürün deseninden verim beklentisine kadar birçok hesabı değiştirdiğini aktarıyor. Gübre kullanımının azaltılması halinde özellikle tahıl ve sebze üretiminde verim kaybı riski öne çıkıyor.
Avrupa’da gıda fiyatları baskı altında
Avrupa, daha güçlü alım kapasitesi sayesinde gübreye erişimde yoksul ülkelere göre avantajlı görünse de bu kez risk farklı bir kanaldan büyüyor. Yüksek girdi maliyetleri üretici fiyatlarını yukarı iterken, bunun sonraki aşamada un, ekmek, sebze, yem ve hayvansal ürün fiyatlarına yansıması bekleniyor. Uzmanlar, savaşın uzaması ve enerji fiyatlarının yüksek kalması halinde Avrupa’da yeni bir gıda enflasyonu dalgasının gündeme gelebileceği uyarısında bulunuyor.
2022 benzeri hatta daha ağır senaryo tartışılıyor
Mevcut tablo, Rusya-Ukrayna savaşı sonrası yaşanan enerji ve gübre şokuyla sık sık karşılaştırılıyor. Ancak bazı uzmanlara göre Hürmüz’deki fiziksel tıkanma, yalnız fiyat artışı değil doğrudan arz kesintisi riski taşıdığı için etkisi daha geniş olabilir. Bu nedenle piyasada yalnız bugünkü maliyetler değil, önümüzdeki ekim ve hasat dönemlerine ilişkin tedarik güvenliği de yakından izleniyor.
