Destek modeli yeniden tartışmada
Orta Doğu’daki gerilimin etkisiyle artan akaryakıt ve gübre fiyatları tarımda maliyetleri yükseltirken, Tarım ve Orman Bakanlığının planlı üretim destek modeli yeniden gündeme geldi. Destekler artırılsa da üretici tarafında yeterlilik tartışmaları sürüyor.
Maliyet artışı üretimi zorluyor
Savaşın enerji ve girdi fiyatlarına yansıması, ekim alanlarında daralma riskini beraberinde getirdi. Artan mazot ve gübre maliyetleri, özellikle küçük ve orta ölçekli üreticiler açısından üretim kararlarını zorlaştırırken, gıda arz güvenliği konusu yeniden öne çıktı.
Destek var ama kapsam tartışılıyor
Bakanlığın uyguladığı sistemde destekler “temel”, “planlı üretim” ve “üretimi geliştirme” başlıklarında veriliyor. Temel destekten yararlanan çiftçilerin mazot maliyetinin yaklaşık yarısı, gübrenin ise dörtte biri karşılanıyor. Planlama kapsamındaki ürünleri belirlenen havzalarda eken üreticilere ise mazotun tamamı, gübrenin yarısı için destek sağlanıyor. Ancak bu destekten yararlanmak için belirlenen ürün ve bölge şartları, tüm üreticileri kapsamadığı gerekçesiyle eleştiriliyor.
Ürün bazlı destekler artıyor
Bitkisel üretimde bazı ürünlerde destek tutarları yükselmiş durumda. Buğday ve arpada dekar başına destek 806 liraya kadar çıkarken, su kısıtı olan bölgelerde bu rakam 1240 liraya ulaşıyor. Ayçiçeği, pamuk ve bakliyat gibi ürünlerde de benzer şekilde daha yüksek destek kalemleri uygulanıyor. Buna karşın üreticiler, artan girdi maliyetleri karşısında bu artışların yeterli olup olmadığına ilişkin soru işaretleri bulunduğunu dile getiriyor.
Hayvancılıkta destek sürüyor
Hayvancılık tarafında da buzağı, malak, kuzu ve oğlak için farklı kalemlerde destekler veriliyor. Arıcılık ve ipek böcekçiliğinde de birim başına ödeme yapılırken, sürü yöneticisi desteği üst limitte 81 bin liraya kadar çıkıyor. Ancak yem ve enerji maliyetlerindeki yükseliş, bu alandaki desteklerin etkisini sınırlayan faktörler arasında gösteriliyor.
Kredi ve sigorta avantajı vurgusu
Bakanlık, planlı üretim yapan çiftçilere düşük faizli kredi ve sigorta prim desteği sağlandığını belirtiyor. Yetkililer bu modelle üretimin sürdürülebilirliğinin ve arz güvenliğinin korunmasının hedeflendiğini ifade ediyor.
Artan maliyetler karşısında desteklerin kapsamı ve etkinliği tartışılırken, üreticinin yükünü ne ölçüde hafifleteceği önümüzdeki dönemde daha net görülecek.
