Enflasyona etkisi olumlu değerlendirildi
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, Mart 2026’da devreye alınan eşel mobil mekanizmasının enflasyon üzerindeki etkilerine ilişkin yayımladığı analizde, uygulamanın fiyat artışlarını sınırlayıcı yönde etkili olduğunu değerlendirdi. “Merkezin Güncesi” blogunda yer alan çalışmada, küresel petrol fiyatlarındaki yükselişin akaryakıt üzerinden enflasyona geçişinin vergi ayarlamalarıyla önemli ölçüde azaltıldığı ifade edildi.
Akaryakıtın etkisi geniş alanlara yayılıyor
Analize göre akaryakıt harcamalarının tüketici sepetindeki payı yüzde 3,21 seviyesinde bulunuyor. Ancak Merkez Bankası, bu etkinin doğrudan payla sınırlı kalmadığını; ulaştırma ve gıda başta olmak üzere birçok sektörde maliyetleri artırarak dolaylı etkiler yarattığını vurguladı. Ayrıca fiyatların yüksek görünürlüğü nedeniyle enflasyon beklentileri üzerinde de belirleyici rol oynadığına dikkat çekildi.
Vergi ayarıyla fiyat geçişi sınırlandı
TCMB’ye göre eşel mobil sistemi, uluslararası petrol fiyatlarındaki artışın doğrudan pompa fiyatlarına yansımasını sınırlayan bir denge mekanizması olarak işliyor. Petrol fiyatlarının yükseldiği dönemlerde Özel Tüketim Vergisi’nin düşürülmesiyle fiyat artışının tüketiciye etkisinin azaltıldığı belirtildi.
Enflasyon etkisi hesaplandı
Merkez Bankası ekonomistlerinin çalışmasına göre Brent petrol fiyatındaki yüzde 10’luk artış, normal koşullarda enflasyonu yaklaşık 1 puan yükseltiyor. Ancak eşel mobil uygulamasının devrede olduğu senaryolarda bu etkinin belirgin şekilde azaldığı ifade edildi.
Petrolün ortalama 70 dolar olduğu senaryoda enflasyon artışının 1,9 puandan 0,6 puana gerilediği, 90 dolar seviyesinde ise mekanizmanın enflasyonu 3,7 puana kadar sınırlayabildiği hesaplandı. TCMB, bu sonuçların uygulamanın enflasyon üzerindeki etkisinin “olumlu” olduğuna işaret ettiğini belirtti.
Dezenflasyon sürecine katkı vurgusu
Analizde, küresel enerji fiyatlarının para politikasının doğrudan kontrol alanı dışında kaldığına dikkat çekilerek, eşel mobil mekanizmasının dış kaynaklı şokların enflasyona yansımasını azaltan bir araç olduğu ifade edildi. Bu yönüyle uygulamanın dezenflasyon sürecine katkı sağladığı değerlendirildi.
Editörün Notu:
Tablo tek boyutlu değil
Öte yandan analizde öne çıkan olumlu çerçeveye karşın, uygulamanın kamu maliyesi üzerindeki yüküne ilişkin detayların sınırlı olması dikkat çekiyor. Vergi gelirlerinde oluşabilecek kayıplar ve sistemin uzun vadeli sürdürülebilirliği, ekonomi çevrelerinde tartışılan başlıklar arasında yer alıyor. Bu nedenle eşel mobil kısa vadede enflasyonu sınırlayan bir araç olarak öne çıksa da, orta ve uzun vadede bütçe dengesi üzerindeki etkilerinin belirleyici olacağı değerlendiriliyor.
